Συλλογή Τρικόγλου Ιωάννη

Η "κιβωτός της μνήμης του ελληνισμού", η Τρικόγλειος Βιβλιοθήκη όπως ο ίδιος την αποκαλεί στην επιστολή της δωρεάς του προς τη Σύγκλητο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, την οποία οραματιζόταν να ιδρύσει αρχικά στο Κάιρο. Τα γεγονότα στην Αίγυπτο το 1952 και ο διωγμός με επαπειλούμενη κατάσχεση των περιουσιών των Ελληνοαιγυπτιωτών υπήρξαν η καθοριστική αιτία για τον Τρικόγλου να σκεφτεί τρόπους διάσωσης της ιδιαίτερα σημαντικής του συλλογής.  Ο Τρικόγλου αποφασίζει να δωρίσει τη συλλογή του για να μπορέσει να τη διασώσει σε ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της Ελλάδος. Ο συναγωνισμός ήταν μεγάλος αλλά τελικά η συλλογή κατέληξε στη Θεσσαλονίκη και έγινε δεκτή από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο το 1963 χάρη στη στενή προσωπική φιλία ανάμεσα στον Τρικόγλου, έναν χιώτη πολιτικό, τον Μιχαήλ (Μικέ) Μαυρογορδάτο, και στον προπρύτανη, πρύτανη και αντιπρύτανη του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης από το 1953 έως το 1956 Χαράλαμπο Φραγκίστα. Η όλη αλληλογραφία με του ιδρύματος με το δωρητή δεν έχει καταστεί δυνατόν να συγκεντρωθεί. Κάποια δημοσιεύματα από τον τύπο και αποσπάσματα από τα πρακτικά μας δίνουν πολύτιμες πληροφορίες.
"ΟΜΟΓΕΝΗΣ ΕΔΩΡΗΣΕΝ ΕΙΣ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΝ ΜΕΓΑΛΗΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΝ". Με αυτόν τον τίτλο η πρωινή εφημερίδα της Θεσσαλονίκης "Μακεδονίας"στην έβδομη σελίδα δημοσιεύει στις 30.4.1964 την είδηση της δωρεάς του Ιωάννη Τρικόγλου στο ΑΠΘ, σε μικρό μονόστηλο, όπου σημειώνει: Ο εξ Αιγύπτου ομογενής κ. Ι. Τρικόγλου εδώρησεν εις το πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης βιβλιοθήκην μεγάλης ιστορικής και επιστημονικής αξίας περιέχουσαν βιβλία βάρους δέκα τόνων. Εις την πραγματοποίησιν της δωρεάς αυτής συνετέλεσαν μεγάλως οι τέως υπουργοί κ.κ. Μαυροκορδάτος και Φραγκίστας. Ο πρύτανης και τέως υπουργός κ. Καβαζαράκης εδεξιώθη τον κ. Τρικόγλου, προς τον οποίον εξέφρασε τας θερμάς ευχαριστίας της συγκλήτου, των καθηγητών και του φοιτητικού κόσμου διά την μεγάλην αυτήν δωρεάν.
Μετά ένα περίπου μήνα, στις 9.5.1964 στην έκτη σελίδα της ίδιας εφημερίδας, ο πρύτανης Ν. Ι. Καβαζαράκης, ανάμεσα στις αποδοχές εκ μέρους της Συγκλήτου των κληροδοτημάτων και δωρεών, ανακοινώνει επίσημα και τη δωρεά της "ιδιωτικής βιβλιοθήκης" του Ιωάννη Τρικόγλου "εξ 116 κιβωτίων".
Σε απόσπασμα από τη συνεδρίαση της Επιτροπής της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του ΑΠΘ 1.11.60 αναφέρεται «συζητείται .... το ζήτημα της δωρεάς του εξ Αιγύπτου ομογενούς κ. Ι. Τρικόγλου και αποφασίζεται να επιδιώξει ο κ. προεδρεύων έφορος να μάθη την διεύθυνση του δωρητού παρά του πρώην βουλευτού κ. Μαυρογορδάτου. Ακολούθως να συνεννοηθεί μετά του κ. δωρητού δια την παραλαβή των δωρηθέντων βιβλίων». Από το πρακτικό στις 14/06/63 αναφέρεται ότι γίνεται δεκτή η Δωρεά της Ιδιωτικής Βιβλιοθήκης του Ιωάννη Τρικόγλου ...».
Θα περάσουν από τότε περίπου δέκα χρόνια για να καταλήξει η δωρεά στη Βιβλιοθήκη του ΑΠΘ και να αρχίσει η χειρόγραφη (τότε) καταλογογράφησή της. Η συλλογή  φτάνει στην Κεντρική Βιβλιοθήκη το 1973 χρονιά που μεταφέρεται η Κεντρική Βιβλιοθήκη σε δικό της ανεξάρτητο κτήριο. Τέσσερα χρόνια αργότερα το 1977 ολοκληρώνεται μια πρώτη χειρόγραφη καταγραφή σε δελτιοκατάλογο. Το 1990 εκδίδεται για πρώτη φορά ο «Κατάλογος βιβλίων Κεντρικής Βιβλιοθήκης : περίοδος 1495-1821 πρώτη θεματική προσέγγιση» ο οποίος περιλαμβάνει τα σπανιότερα βιβλία της συλλογής με φωτογραφημένη την σελίδα τίτλου και το 1993 τυπώνεται εκτός εμπορίου ο πρώτος κατάλογος βιβλίων Δωρεάς Τρικόγλου που αποτελεί την ηλεκτρονική μεταγραφή του παλιού δελτιοκαταλόγου. Το 1997 γίνεται μια δεύτερη καταγραφή των κειμήλιων και από το Δεκέμβριο του 2002 ξεκινά στα πλαίσια του ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ η μηχανογραφημένη καταλογογράφηση του.
Σήμερα οι τίτλοι και οι τόμοι της δωρεάς είναι καταλογογραφημένοι και ταξιθετημένοι και κάποιοι από αυτούς ψηφιοποιημένοι (περίπου 5405) και διαθέσιμοι στο κοινό μέσω της ιστοσελίδας της ΒΚΠ. Επιπλέον των βιβλίων, η Τρικόγλειος Βιβλιοθήκη περιλαμβάνει 3.500 περίπου έργα τέχνης, όπως: πίνακες, χαλκογραφίες και λιθογραφίες) και διάφορα προσωπικά αντικείμενα (ιστορικά λάβαρα, σπάνιες σημαίες, πορσελάνες κ.ά.), αλλά και έναν μεγάλο αριθμό χαρτών, σπανίων ατλάντων, βιβλίων με χαρτογραφικό περιεχόμενο (εξαιρετικά νησολόγια κ.ά.), ανάμεσα στους οποίους εξέχουσα θέση κατέχουν η Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή και οι 15, μοναδικοί παγκοσμίως, χειρόγραφοι υψηλής αισθητικής χάρτες του Αρχιπελάγους του 1685-87, κατά τις διαταγές του Λουδοβίκου 14ου.
Το 2011 πραγματοποιήθηκε εκ νέου απογραφή η οποία και είναι δημοσιευμένη σε μη εμπορική έκδοση στην Κεντρική Βιβλιοθήκη.
Με τακτοποιημένο το ποικίλου περιεχομένου προσωπικό αρχείο του Ιωάννη Τρικόγλου, με ψηφιοποιημένο τον κατάλογο και πολλά αντικείμενα της συλλογής, το μέγεθος της Τρικογλείου Βιβλιοθήκης στην πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης του ΑΠΘ (Τρικόγλειος Βιβλιοθήκη ΒΚΠ ΑΠΘ) δεν μετράται πλέον σε "δέκα τόνους" βάρος και σε "116 κιβώτια" περιεχόμενο αλλά σε 14.012 τόμους βιβλίων που αντιστοιχούν σε 10.783 ελληνικούς και ξενόγλωσσους τίτλους για την ελληνική ιστορία κυρίως της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου, για την αρχαιολογία, λαογραφία, λογοτεχνία, τον περιηγητισμό, τον φιλελληνισμό και γενικότερα για τον ελληνισμό της Μεσογείου με πολλές σπάνιες εκδόσεις και λευκώματα (από το 1495 έως τα μέσα του 20ού αιώνα).


Αναλυτικά από τη συλλογή Τρικόγλου ψηφιοποιήθηκαν τα παρακάτω τεκμήρια και φιλοξενούνται στη  Ψηφιοθήκη>Συλλογή Τρικόγλου:

Το περιεχόμενο των βιβλίων – που ξεκινούν χρονολογικά από το 1495 και φτάνουν στα μέσα του 20ου αιώνα – και αποτελούν τον κύριο όγκο της συλλογής, αφορά την ελληνική ιστορία, αρχαιολογία, λαογραφία και λογοτεχνία, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Εκθέσεις - Εκδηλώσεις

Βιογραφικά στοιχεία: 

Ο Ιωάννης Τρικόγλου (Γιάγκος), γιος του Γεωργίου Τρικόγλου και της Ευδοξίας Κότσικα με καταγωγή από την Κάρυστο της Εύβοιας γεννήθηκε στις 24.1.1888 στην Αλεξάνδρεια και πέθανε στην Αθήνα στις 9.5.1966. Ήταν μέλος της Ελληνικής Κοινότητας του Καϊρου κατά τα έτη 1947-1957, σύμφωνα με το βιβλίο «Η ελληνική Κοινότητα του Καϊρου» του Ευθυμίου Θ. Σουλογιάννη, Γενεολογικά στοιχεία.
Δεύτερης γενιάς Έλληνας της Αιγύπτου έζησε αρχικά στην Αλεξάνδρεια, την οποία θυμόταν πάντα με ευχαρίστηση σύμφωνα με επιστολές του, και μετά τα περισσότερα χρόνια στο Κάιρο όπου δραστηριοποιήθηκε σε εμπορικές και τραπεζικές εργασίες, αποκτώντας ακίνητη περιουσία. 
Παντρεύτηκε τη Νέλλη Κυριαζή, κόρη του Ευστάθιου (με καταγωγή από τον Κισσό της Τσαγκαράδας Πηλίου), ο οποίος είχε μεταναστεύσει στην Αίγυπτο και το 1873 δημιούργησε με τα αδέλφια του την επιτυχημένη καπνοβιομηχανία Kyriazi Frères στο Κάιρο, με μεγάλες εξαγωγές και εμπορικά παραρτήματα στην Ευρώπη. Με τη Νέλλη απέκτησαν ένα γιο, τον Γιώργο, ο οποίος μετά τα πρώτα χρόνια στο Παρίσι, στο περίφημο κτίριο Maison Tricoglou (1929), έζησε κυρίως στην Αμερική, ενώ η Νέλλη συνέχισε στο Παρίσι την κοσμοπολίτικη ζωή της σε δεύτερο γάμο με ευγενή Γάλλο ζωγράφο.
Ο Ιωάννης Τρικόγλου αφιέρωσε τη ζωή του στη συλλογή επιλεγμένων σπάνιων βιβλίων, αντικειμένων τέχνης και χαρτών, ενώ διακρίθηκε και στη φωτογραφία. Μάλιστα, φωτογραφίες του δημοσιεύονται σε λευκώματα και επετειακούς τόμους, ενώ το 1937-38 μετέχει σε εκθέσεις με φωτογραφίες του στη Γαλλία και στον Φιλολογικό Σύλλογο "Παρνασσός", του οποίου ήταν και αντεπιστέλλον μέλος.
Από το αρχείο του προκύπτει ότι ο Ιωάννης Τρικόγλου έδρασε ως φιλέλληνας και συλλέκτης κυρίως στο Κάιρο και ενδιάμεσα στο Παρίσι και στην Αθήνα. Ως ενεργό μέλος της μεταπολεμικής κοινότητας των Ελληνοαιγυπτιωτών, στην οποία συναντώνται και διακεκριμένα μέλη με το επώνυμο της μητέρας του (το γένος Κότσικα), διετέλεσε έφορος της κοινοτικής βιβλιοθήκης και κατ' επανάληψη πρόεδρος της Αδελφότητας Καρυστίων της Αιγύπτου.
Ταξίδευε συχνά στην Ευρώπη και επισκεπτόταν συστηματικά μεγάλες βιβλιοθήκες και παλαιοβιβλιοπωλεία στο Παρίσι, το Λονδίνο και το Βερολίνο, ενώ διατηρούσε φιλικές σχέσεις με πολιτικούς, όπως ο Εμμανουήλ Τσουδερός (πρωθυπουργός της τότε εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης στο Κάιρο), συγγραφείς και καλλιτέχνες, όπως ο Lawrence Durrell, o Frédéric Boissonnas, η Θάλεια Φλωρά-Καραβία και άλλοι. Ενδιαφερόταν έμπρακτα για το μέλλον της Ελλάδας, είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορία του βυζαντινού πολιτισμού και του ελληνισμού, ήταν φιλομαθής, φιλότεχνος, εκλεκτικός βιβλιόφιλος, αλλά και δωρητής του Μουσείου Μπενάκη και της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών για την ολοκλήρωση των κτιριακών εγκαταστάσεών της.Η κοινωνική του παρουσία είναι έντονη ανάμεσα στον ελληνισμό του Καΐρου μέχρι τα τέλη του 1950 και τις αρχές του 1960, με συχνές αναφορές του ελληνοαιγυπτιωτικού τύπου της εποχής στον Ι. Τρικόγλου.
 

 

Φωτογραφία Γιάγκου Τρικόγλου. © Βιβλιοθήκη ΑΠΘ

Λογότυπο Ψηφιοθήκη. © Βιβλιοθήκη ΑΠΘ

Φιλοξενείται στη(ν): 

Πληροφορίες πρόσβασης: 

Κλειστή συλλογή. Η πρόσβαση σε μη ψηφιοποιημένα τεκμήρια είναι δυνατή μετά από αίτημα προς το Γραφείο Πληροφόρησης, Δανεισμού και Διαδανεισμού.

Φωτογραφίες από συλλογή: 

Βιβλιογραφία: