Ανοικτή πρόσβαση

Με την 'Ανοικτή Πρόσβαση' είναι δυνατή η διαδικτυακή πρόσβαση σε ψηφιακό επιστημονικό περιεχόμενο (άρθρα, πρακτικά συνεδρίων, δεδομένα, κ.ά.) χωρίς την πλειοψηφία των περιορισμών που σχετίζονται με πνευματικά δικαιώματα.

Οι συγγραφείς δίνουν τη συγκατάθεσή τους για την ανοικτή πρόσβαση στο έργο τους σύμφωνα με τους όρους ειδικών αδειών (Creative Commons, Open Content License). Οι άδειες αυτές συνήθως διαθέτουν ελεύθερα το έργο μέσω διαδικτύου με την προϋπόθεση αυτό να χρησιμοποιείται για μη εμπορικούς σκοπούς και να γίνεται αναφορά κατά τη χρήση, διανομή, αναπαραγωγή, παρουσίασή του, κ.λπ.

Οι αναγνώστες μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα το διατιθέμενο υλικό για ερευνητικούς, εκπαιδευτικούς και άλλους σκοπούς σεβόμενοι τους όρους σύμφωνα με τους οποίους ο δημιουργός διέθεσε το έργο του.

Υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι εφαρμογής της Ανοικτής Πρόσβασης: τα περιοδικά ΑΠ και τα καταθετήρια ΑΠ. Τα περιοδικά ΑΠ είναι γνωστά και ως ‘χρυσός δρόμος’, ενώ τα καταθετήρια ΑΠ είναι γνωστά ως ‘πράσινος δρόμος’.

Βιβλιογραφία

Υπάρχουν δυο τρόποι με τους οποίους υλοποιείται η Ανοικτή Πρόσβαση: τα περιοδικά ανοιχτής πρόσβασης (χρυσός δρόμος) και τα καταθετήρια ανοιχτής πρόσβασης (πράσινος δρόμος).

Καταθετήρια Ανοικτής Πρόσβασης: Οι συγγραφείς καταθέτουν μόνοι τους (self-archiving, αυτοαρχειοθέτηση) τις εργασίες του σε ένα καταθετήριο ανοικτής πρόσβασης. Οι εργασίες αυτές μπορεί να είναι προδημοσιεύσεις (pre-prints), αξιολογούμενες μεταδημοσιεύσεις (postprints), τεχνικές αναφορές (technical reports), στατιστικά δεδομένα ερευνών, κ.ά.

Η αυτο-αρχειοθέτηση ολοκληρώνεται χωρίς ο συγγραφέας να λάβει έγκριση από κάποιον. Σήμερα οι περισσότεροι εκδότες επιστημονικών περιοδικών επιτρέπουν στους συγγραφείς να καταθέτουν τις δημοσιεύσεις τους (preprints ή postprints) στα καταθετήρια των οργανισμών με τους οποίους έχουν κάποια σχέση εργασίας ή συνεργασίας (affiliation).

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα που παρέχουν οι εκδότες στους συγγραφείς σχετικά με την ανοικτή πρόσβαση, μπορείτε να βρείτε στο δικτυακό τόπο Sherpa Romeo.

Αναζητήστε άρθρα που έχουν κατατεθεί σε Ελληνικα Καταθετήρια Ανοικτής Πρόσβασης μέσω του openarchives.gr

Περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης: Οι συγγραφείς κανονικά καταθέτουν τις εργασίες τους στο περιοδικό αναμένοντας την αποδοχή και την αξιολόγησή τους από συναδέλφους (peer-review). Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας αξιολόγησης οι εργασίες δημοσιεύονται σε ένα τεύχος του περιοδικού και είναι ελεύθερα διαθέσιμες μέσω διαδικτύου. Ένα πολύ γνωστό ευρετήριο περιοδικών ανοικτής πρόσβασης είναι το Directory of Open Access Journals – DOAJ.

ΑΠ@ΑΠΘ

  • Ιδρυματικό Καταθετήριο Επιστημονικών Εργασιών - ΙΚΕΕ: άρθρα διδακτικού προσωπικού ΑΠΘ, μεταπτυχιακές εργασίες και διδακτορικές διατριβές που έχουν εκπονηθεί στο ΑΠΘ
  • Προθήκη, διαχείριση επιστημονικών εκδόσεων: περιοδικά ανοικτής πρόσβασης του ΑΠΘ
  • Συνεδριοθήκη, διαχείριση επιστημονικών εκδηλώσεων: συνέδρια και επιστημονικές εκδηλώσεις που έχουν διοργανωθεί είτε από το ΑΠΘ, είτε με συμμετοχή μελών του ΑΠΘ
  • Ψηφιοθήκη: ψηφιοποιημένες πηγές από τις συλλογές του ΑΠΘ

Ελλάδα

Διεθνώς

Για την υιοθέτηση και την υποστήριξη της ΑΠ έχουν δημοσιευθεί μία σειρά από διακηρύξεις. Οι πιο γνωστές είναι οι παρακάτω:

Πλήρης λίστα διακηρύξεων από το Open Access Directory

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άρθρα που διατίθενται υπό καθεστώς ανοικτής πρόσβασης λαμβάνουν πολλές ετεροαναφορές. Οι συγγραφείς που ενδιαφέρονται να διαθέσουν μέσω ανοικτής πρόσβασης τη δημοσιευμένη δουλειά τους πρέπει πρώτα να ενημερωθούν για τα δικαιώματα που τους αναγνωρίζουν οι εκδότες. Υπάρχουν εκδότες και περιοδικά που επιτρέπουν την αυτοαρχειοθέτηση ερευνητικού έργου σε καταθετήρια (repositories), άλλοι που την επιτρέπουν υπό όρους και άλλοι που την απαγορεύουν τελείως. 

Στο δικτυακό τόπο SHERPA-RoMEO είναι καταγεγραμμένες οι πολιτικές των εκδοτών σχετικά με τα δικαιώματα αυτοαρχειοθέτησης των συγγραφέων.
Λογότυπο SHERPA-RoMEO